De meeste mensen kennen wel momenten van onzekerheid en sommigen zelfs zoveel dat zij er echt onder lijden, doordat hun hele leven erdoor bepaald wordt. Ik kan er zelf ook nog wel eens mee worstelen. Maar gisteren, in gesprek met een cliënt, werden mij opeens een aantal dingen duidelijk, die ik graag wil delen.
Wat is onzekerheid eigenlijk?
Onzekerheid wil vooral zeggen dat je niet zeker bent over wat juist is: de juiste conclusie, de juiste keuze, de juiste handeling, de juiste attitude in gezelschap, etc. Wat juist is voor jou, hangt echter voornamelijk af van je eigen waarden en normen. Veel onzekerheid kan betekenen dat jij je eigen waarden en normen nog niet helder voor ogen hebt. Wat is er echt belangrijk voor jou in je leven? Wat is waardevol en wat niet of minder? Welke normen wil jij hanteren in jouw leven?
Bij elke beslissing in je leven, weeg je de situatie en de mogelijkheden af aan de hand van jouw waarden en normen. Vooral wanneer deze normen niet echt eigen gemaakt zijn (vaak zijn ze van jongs af aan ingeprent gekregen), kunnen ze elkaar gaan ‘tegenspreken’. Je kunt elke situatie van verschillende kanten bekijken en dan tot zeer verschillende conclusies komen. Ook de meningen van verschillende opvoeders en andere invloeden van buitenaf kunnen meespelen: “Mijn moeder zou zeggen …” , “die leraar zei altijd …” , “in onze maatschappij is het gebruikelijk …”, “de mensen verwachten van mij …”, etc. Op deze manier kun je nooit zeker weten wat juist is. De onzekerheid is alom aanwezig.
De eigen waarden en normen
Het is een uitdaging aan alle mensen (vooral voor degenen in de pubertijd), om los te komen van de opgelegde waarden en normen en de eigen waarden en normen te ontdekken. Vervolgens kun je gaan leven naar jouw waarden en normen, en kun je deze gaandeweg bijstellen. Ik geloof niet dat dit proces ooit helemaal afgelopen is. Een mens is het zichzelf verplicht om steeds opnieuw te kijken of zijn waarden en normen nog kloppen bij wie hij is en in welke omstandigheden hij verkeert.
Omgaan met onzekerheid
Maar hoe ga je nu om met die lastige onzekerheid? De enige manier om zekerheid te vinden, is om je onzekerheid tot vriend te maken. Momenten van onzekerheid kunnen je er namelijk op wijzen dat jij jouw eigen waarden en normen nog niet helder genoeg hebt, of dat je te weinig feiten hebt om te toetsen aan jouw waarden en normen. Je kunt de onzekerheid beschouwen als een uitnodiging om jouw waarden en normen nog eens na te gaan. En als je zeker weet dat deze helder zijn, om te kijken welke informatie je dan nog mist om een juiste beslissing te kunnen nemen.
Dit is uiteraard een zeer cognitieve benadering. De mens is echter ook een denkend wezen. Hij kan reflecteren, zich situaties voorstellen en erover nadenken. Dit is een prachtige eigenschap. Wanneer het denken wordt verbonden met het voelen en het handelen, is dit ook een zeer krachtige mogelijkheid. Het stelt ons in staat bewust te leven en ons leven te leiden in plaats van te ondergaan.
Zekerheid
Het grappige is, dat je vaak de meeste zekerheid ervaart, op het moment dat je geen tijd hebt om na te denken, maar je direct in actie moet. Dan blijk je meestal heel goed te weten wat juist is. Je valt immers automatisch terug op de waarden en normen die je al geïntegreerd hebt. Een reden te meer om je op rustige momenten eens te bezinnen op jouw eigen waarden en normen.
